
ภูมิรัฐศาสตร์โลกกำลังเขย่าโครงสร้างพลังงานครั้งใหญ่ ความขัดแย้งระหว่างประเทศและความเสี่ยงเส้นทางขนส่งน้ำมัน กดดันทุกประเทศต้องทบทวนยุทธศาสตร์พลังงาน ขณะที่ประเทศไทยเผชิญโจทย์สำคัญทั้งการกระจายแหล่งนำเข้า การรับมืออุปทานน้ำมันส่วนเกิน การปรับตัวของโรงกลั่น และการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด PRISM PTT GROUP ผนึกกลุ่มอุตสาหกรรมโรงกลั่นฯ เปิดเวที 2026 The Annual Petroleum Outlook Forum ชี้ทิศทางพลังงานไทยในระเบียบโลกใหม่
โลกกำลังเข้าสู่ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของอุตสาหกรรมพลังงาน เมื่อระเบียบโลกเดิมที่เคยกำหนดทิศทางการผลิต การค้า และการขนส่งพลังงานเริ่มเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ การแข่งขันของมหาอำนาจ ความผันผวนของตลาดน้ำมัน ตลอดจนแรงกดดันจากการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก กำลังทำให้ทุกประเทศต้องกลับมาทบทวนยุทธศาสตร์พลังงานของตนเอง

สำหรับประเทศไทย ความท้าทายไม่ได้อยู่เพียงการมีพลังงานเพียงพอต่อความต้องการใช้ แต่ยังต้องรักษาเสถียรภาพราคา ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาพลังงานนำเข้า เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรม และเดินหน้าเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดโดยไม่สร้างภาระเกินกำลังให้กับประชาชนและเศรษฐกิจ
นี่คือโจทย์สำคัญที่สะท้อนผ่านงานสัมมนา 2026 The Annual Petroleum Outlook Forum ภายใต้หัวข้อ “Global Energy Realignment: Thailand’s Transition in a New World Order” หรือ “โลกเปลี่ยน ไทยต้องปรับ พลังงานในระเบียบโลกใหม่” ซึ่ง กลุ่ม บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) ร่วมกับกลุ่มอุตสาหกรรมโรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย จัดขึ้น เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองและกำหนดทิศทางรับมือความเปลี่ยนแปลงของตลาดพลังงานโลก
ภูมิรัฐศาสตร์เปลี่ยน เกมพลังงานโลกไม่เหมือนเดิม
หนึ่งในปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อทิศทางพลังงานโลกมากที่สุด คือความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะสถานการณ์ในตะวันออกกลางและความเสี่ยงบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญของการขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ
สถานการณ์ดังกล่าวทำให้เห็นชัดว่า ความมั่นคงทางพลังงานไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำมันสำรองหรือกำลังการผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงความสามารถในการจัดหา การขนส่ง และการกระจายพลังงานให้ถึงผู้ใช้ได้อย่างต่อเนื่อง แม้เกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิด
ประเทศไทยจึงจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการกระจายแหล่งนำเข้าน้ำมันดิบ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานรองรับพลังงาน การบริหารจัดการน้ำมันสำรอง และการเพิ่มความยืดหยุ่นของระบบโรงกลั่น เพื่อไม่ให้ประเทศต้องเผชิญความเสี่ยงจากการพึ่งพาแหล่งพลังงานหรือเส้นทางขนส่งใดเส้นทางหนึ่งมากเกินไป
ขณะเดียวกัน การมีโรงกลั่นที่สามารถรองรับน้ำมันดิบจากแหล่งผลิตที่หลากหลาย ถือเป็นจุดแข็งของประเทศไทยในการบริหารความเสี่ยงและรักษาความต่อเนื่องของการจัดหาผลิตภัณฑ์น้ำมันในประเทศ
ปี 2570 จับตาน้ำมันล้นตลาด แต่ความเสี่ยงราคายังไม่หมดไป
อีกประเด็นที่ภาคธุรกิจและผู้บริโภคต้องจับตา คือแนวโน้มตลาดน้ำมันในปี 2570 โดยข้อมูลคาดการณ์ที่นำเสนอในงานระบุว่า ตลาดน้ำมันโลกอาจเผชิญภาวะอุปทานส่วนเกินประมาณ 2.1 ล้านบาร์เรลต่อวัน จากกำลังการผลิตของกลุ่ม OPEC และผู้ผลิตนอกกลุ่ม OPEC ที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ขณะที่ความต้องการใช้น้ำมันยังเติบโตไม่ทันปริมาณอุปทาน
สำหรับราคาน้ำมันดิบดูไบ มีการคาดการณ์ว่าจะเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 70–80 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรลในปี 2570
อย่างไรก็ตาม ภาวะน้ำมันล้นตลาดไม่ได้หมายความว่าราคาน้ำมันจะปรับลดลงอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากปัจจัยด้านภูมิรัฐศาสตร์ ความขัดแย้งระหว่างประเทศ และความเสี่ยงของเส้นทางขนส่งยังสามารถสร้างแรงกดดันต่อราคาพลังงานได้ตลอดเวลา
นี่จึงเป็นสถานการณ์ที่ประเทศไทยต้องเตรียมพร้อมทั้งสองด้าน คือบริหารความเสี่ยงจากราคาน้ำมันที่ผันผวน และใช้ประโยชน์จากโอกาสในช่วงที่อุปทานมีความเพียงพอ เพื่อบริหารต้นทุนพลังงานของประเทศให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
โรงกลั่นไทยเผชิญโจทย์ใหญ่ ต้องปรับตัวมากกว่าแค่ผลิตน้ำมัน
สำหรับอุตสาหกรรมโรงกลั่นน้ำมัน ความเปลี่ยนแปลงของตลาดโลกกำลังสร้างแรงกดดันรอบด้าน ทั้งกำลังการผลิตส่วนเกิน การแข่งขันจากโรงกลั่นขนาดใหญ่ในต่างประเทศ ต้นทุนพลังงาน และข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้น
ผู้ประกอบการโรงกลั่นไทยจึงต้องเร่งยกระดับประสิทธิภาพการผลิต บริหารต้นทุน เพิ่มความยืดหยุ่นในการเลือกใช้น้ำมันดิบ และพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ความต้องการของตลาดในอนาคต
ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานยังเป็นทั้งความท้าทายและโอกาสทางธุรกิจ โดยเฉพาะการพัฒนาเชื้อเพลิงคาร์บอนต่ำ เช่น น้ำมันดีเซลหมุนเวียน (HVO) เชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืน (SAF) และเชื้อเพลิงชีวภาพ ซึ่งมีโอกาสเติบโตตามความต้องการลดการปล่อยคาร์บอนของภาคขนส่งและอุตสาหกรรม
อย่างไรก็ตาม การพัฒนาเชื้อเพลิงทางเลือกยังต้องเผชิญข้อจำกัดด้านต้นทุน วัตถุดิบ และโครงสร้างพื้นฐาน จึงจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน เพื่อสร้างตลาดและระบบสนับสนุนที่เหมาะสม
พลังงานสะอาดต้องเดินหน้าควบคู่ความสามารถในการแข่งขัน
อีกหนึ่งโจทย์สำคัญของประเทศไทย คือการสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคงทางพลังงาน ความสามารถในการแข่งขัน และการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด
เวทีเสวนาจากผู้แทนภาครัฐและเอกชนสะท้อนมุมมองตรงกันว่า แม้ประเทศไทยต้องเร่งเพิ่มสัดส่วนพลังงานสะอาด แต่ในระยะเปลี่ยนผ่าน น้ำมันและก๊าซธรรมชาติยังคงมีบทบาทสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจและความมั่นคงทางพลังงาน
การเปลี่ยนผ่านจึงต้องคำนึงถึงความพร้อมของระบบไฟฟ้า โครงสร้างพื้นฐาน ต้นทุนการลงทุน และความสามารถในการจ่ายของประชาชน ไม่ใช่มุ่งเน้นเฉพาะเป้าหมายการลดคาร์บอนเพียงด้านเดียว
ขณะเดียวกัน การเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลและธุรกิจ Data Center กำลังเพิ่มความต้องการใช้ไฟฟ้าที่มีเสถียรภาพสูง เปิดโอกาสให้ประเทศไทยพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานเพื่อดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ
กลไกอย่าง Direct PPA และ Renewable Energy Certificate (REC) จึงมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนให้ภาคธุรกิจสามารถเข้าถึงไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน และตอบโจทย์ความต้องการของนักลงทุนที่ให้ความสำคัญกับการลดการปล่อยคาร์บอน
Just Transition ต้องไม่ทิ้งประชาชนไว้ข้างหลัง
นอกจากมิติด้านเศรษฐกิจและเทคโนโลยีแล้ว การเปลี่ยนผ่านพลังงานยังต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อประชาชนและสังคม ผ่านแนวคิด Just Transition หรือการเปลี่ยนผ่านอย่างเป็นธรรม
เพราะการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดอาจนำมาซึ่งต้นทุนการลงทุนและราคาพลังงานที่สูงขึ้นในบางช่วงเวลา ภาครัฐจึงต้องออกแบบนโยบายที่ช่วยให้ประชาชนทุกกลุ่มเข้าถึงพลังงานได้อย่างเหมาะสม โดยเฉพาะผู้มีรายได้น้อย ผู้ประกอบการ SMEs และกลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากการปรับโครงสร้างอุตสาหกรรม
การสนับสนุนเทคโนโลยีใหม่ การพัฒนาทักษะแรงงาน และการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจจากธุรกิจพลังงานสะอาด จึงเป็นส่วนสำคัญที่จะทำให้การเปลี่ยนผ่านเกิดขึ้นได้จริงและยั่งยืน
ไทยต้องเปลี่ยนจากผู้รับมือวิกฤต สู่ผู้กำหนดเกมพลังงานอนาคต
สาระสำคัญจาก 2026 The Annual Petroleum Outlook Forum สะท้อนให้เห็นว่า ระเบียบโลกใหม่กำลังเปลี่ยนวิธีคิดและวิธีบริหารจัดการพลังงานของทุกประเทศ ประเทศไทยจึงไม่สามารถใช้ยุทธศาสตร์เดิมรับมือกับความท้าทายรูปแบบใหม่ได้อีกต่อไป
สิ่งที่ต้องเร่งดำเนินการ คือการสร้างระบบพลังงานที่มีความยืดหยุ่น กระจายความเสี่ยงด้านการจัดหา ยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของโรงกลั่นและอุตสาหกรรมพลังงาน ตลอดจนพัฒนาเทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐานรองรับพลังงานสะอาด
ที่สำคัญ ต้องวางแผนการเปลี่ยนผ่านให้สอดคล้องกับศักยภาพทางเศรษฐกิจและความสามารถในการจ่ายของประชาชน เพื่อไม่ให้การลดคาร์บอนกลายเป็นภาระต่อประเทศมากกว่าการสร้างโอกาส
เพราะในโลกพลังงานยุคใหม่ ประเทศที่ได้เปรียบไม่ใช่ประเทศที่มีทรัพยากรพลังงานมากที่สุดเพียงอย่างเดียว แต่คือประเทศที่สามารถบริหารจัดการพลังงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีทางเลือกหลากหลาย ปรับตัวได้รวดเร็ว และสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคง เศรษฐกิจ และสิ่งแวด ล้อมได้อย่างแท้จริง
โลกเปลี่ยน ไทยต้องปรับ และการปรับตัวครั้งนี้จะเป็นตัวกำหนดว่า ประเทศไทยจะเป็นเพียงผู้ตามความเปลี่ยนแปลง หรือก้าวขึ้นมาเป็นหนึ่งในผู้เล่นสำคัญของภูมิทัศน์พลังงานภูมิภาคในอนาคต